NSB scoorde in De Bilt

Bij de verkiezingen voor de Provinciale Staten op 17 april 1935 behaalde de NSB, een nieuwe politieke partij, veel stemmen. De Nationaal Socialistische Beweging schoot omhoog van 0 procent - de partij had de vorige keer niet meegedaan - naar 7,9 procent. Geen enkele partij had dit eerder voor elkaar gekregen.

In de gemeente De Bilt kreeg de partij een nog hoger percentage: 15,06 procent en in Maartensdijk was het maar liefst 16,88 procent. De NSB kwam in De Bilt als een van de grootste partijen op nummer drie en in Maartensdijk scoorde alleen de Antirevolutionaire Partij beter.

Hoe moeten we dit succes verklaren? Landelijk waren de volgelingen vooral ontevreden boeren die onder de crisis te lijden hadden, ambtenaren die hun werk in gevaar zagen komen en ontevreden middenstanders. We zien inderdaad dat in Maartensdijk een paar grote boeren voor de NSB kozen. Landarbeiders stemden braaf met hun bazen mee.

Een factor was ook de aanwezigheid van de populaire burgemeester Coenraad van der Voort van Zijp, een orthodox protestantse dominee die eerder kamerlid van de ARP was geweest. Hij was in 1931 een van de oprichters van de NSB samen met Mussert en Van Geelkerken. De burgemeester was een drijvende kracht voor de bouw van de wijk Tuindorp, die in 1954 bij Utrecht werd getrokken. Ook in Tuindorp bloeide het nationaalsocialisme. Toen Van der Voort van Zijp in het najaar van 1935 overleed, kwamen achthonderd leden van de NSB bij zijn begrafenis de laatste groet brengen.

In Bilthoven waren relatief veel oud-Indiegangers. Veel Nederlanders die in Indie woonden, waren bezorgd over de acties voor onafhankelijkheid van de Indonesiers en hun nationalisme sloot goed aan bij de denkbeelden van de NSB. Anton Mussert had een propagandareis naar de kolonie gemaakt. Verder waren er in beide gemeentes welgestelde burgers die hun heil zochten bij conservatisme, geloof en een sterk gezag, de waarden die de NSB uitdroeg.

De aanhang in Maartensdijk en De Bilt liep echter snel terug. Toen de beweging van Mussert steun betuigde aan de agressieve dictaturen in Italie en Duitsland, waar bovendien Joden werden vervolgd, stemden veel inwoners anders. Ook het antisemitisme van de NSB zelf werd duidelijker. Bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer in 1937 kreeg de NSB in beide dorpen maar 7 procent en bij de Statenverkiezingen van 1939 was het nog maar 5,5 procent. In de Tweede Wereldoorlog speelden deze twee gemeenten ook een belangrijke rol in het verzet. In Maartensdijk werd bijvoorbeeld de eerste verzetskrant gemaakt en in De Bilt/Bilthoven functioneerde een tijdlang de enige radiozender die contact had met Londen.

Dit onderwerp en vele anderen worden behandeld in de rondleiding Tweede Wereldoorlog van het Online Museum De Bilt, het enige museum dat helemaal open is. De rondleiding begint op https://onlinemuseumdebilt.nl/rondleiding-tweede-wereldoorlog/ Dick Berents

 

 

 


 

161 eigen bezorgers

Liefst 161 eigen bezorgers verspreiden de StadsPers 1x in de 2 weken in Zeist en De Bilt. Wil jij ook bezorger worden? Meld je dan aan!